Thực trạng đáng quan tâm.

Rừng Yên Tử được Thủ tướng Chính phủ công nhân là rừng Quốc gia vào tháng 9 năm 2011, với diện tích 2.783ha. Yên Tử có 830 loài thực vật, trong đó 38 loài cây được ghi vào sách đỏ Việt Nam. Gồm ngành dương xỉ, ngành hạt trần và ngành hạt kín. Các loại cây như: gụ, lau, vàng kiêng, thông tra, thông tra lá ngắn, tùng la hán, dổi xanh, dổi đỏ, sến mật, đinh thối, vù hương… Trong đó xích tùng là cây đã gắn bó với Thái Thượng hoàng, Phật hoàng Trần Nhân Tông và Thiền phái Trúc Lâm có niên đại trên 700 năm, là cây thiêng quí giá nhất (còn gọi là Hoàng đàn giả). Xích tùng phân bố tập trung ở khu vực am Dược, chùa Hoa Yên, chùa Vân Tiêu, Bảo Sái, Hòn Ngọc, Tháp Tổ; đường Tùng, dốc Thác Vàng, Thác Bạc.

Thời điểm rừng Yên Tử được công nhận là rừng Quốc gia, có 237 cây xích tùng. Từ đó đến nay, 18 cây đã chết, 132 cây đang lâm bệnh nặng, với các chứng bệnh: thân, gốc bị mục ruỗng một phần, cụt ngọn, thân nghiêng, sâu rừng ăn lá, nhiều cây rễ nổi bị phong hóa… Riêng đường Tùng cổ thụ có 69 cây thì 7 cây đã chết đứng, 51 cây bị mục ruỗng thân, gốc. Hàng năm, 2 triệu lượt người giẫm đạp và sâu bệnh như bệnh xỉ mủ, phân hoại dần phần thân gỗ, nấm thân, khô cành. Cây quí này khả năng tái sinh kém và có nguy cơ tuyệt chủng.

Theo ý kiến của ông Vũ Hồng Thanh – Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh về việc cứu rừng xích tùng. Chúng tôi đã gặp lãnh đạo thành phố Uông Bí tìm hiểu kĩ vấn đề này và được biết, thành phố Uông Bí đã có dự án “Chăm sóc, bảo tồn loài cây xích tùng cổ ở Yên Tử, giai đoạn 2016-2020.”

diet moi mot cho cay tung

Các giải pháp cụ thể

Đầu tư chăm sóc 237 cây xích tùng cổ hiện có, trồng thay thế 50 cây, trong đó có 18 cây xích tùng đã bị chết gần đây. Trồng bổ sung tái tạo lại đường Tùng cổ, theo cách phục dựng nguyên bản cây trồng đối xứng hoặc so le theo hàng. Trồng bổ sung vào các vị trí cây phân tán đã chết. Đề xuất với cơ quan thẩm quyền trồng mới tại một số điểm phù hợp cảnh quan.

Về cứu chữa số cây bạo bệnh: Cắt bỏ các cành đã chết khô, không để tự rơi rụng xuống dưới hoặc để mục trên cây, tránh tạo hang ổ cho các loài sâu bệnh ẩn trú. Cắt tỉa những cành bị sâu bệnh hại, những cành còn tươi nhưng bị tổn thương ở những vị trí chịu lực, có nguy cơ gãy rụng khi có gió bão. Trung bình mỗi cây có khoảng 20 cành to nhỏ cần cắt tỉa.

Cắt tỉa cành cây lân cận chờm tán, khiến xích tùng cớm nắng. Cắt bỏ dây leo, tầm gửi đeo bám xích tùng, thu dỡ cây lân cận đổ đè lên thân cành xích tùng…nhằm ưu tiên không gian dinh dưỡng để xích tùng phát triển.

Những cây tùng thân đã bị rỗng ruột, dùng dụng cụ chuyên dụng: soi, nạo, lấy ra hết phần gỗ đã bị mủn mục, xông hơi thuốc tiêu diệt các mầm mống nấm hoại sinh và côn trùng gây hại (mối, rệp, bọ cánh cứng….) ẩn trong các khe rãnh lòng thân cây. Xử lý bề mặt trong thân gỗ bằng thuốc chống nấm, chống thấm nước, hạn chế sự xâm thực môi trường độc hại.

Cây có hiện tượng mục gốc, mục dọc thân, bị mối mọt thì dùng thuốc diệt mối Termido, hoặc dùng máy diệt côn trùng và đặt bẫy bả diệt mối thông dụng quanh gốc.

Những cây (hoặc cành) bị nghiêng có nguy cơ gẫy, đổ được chống đỡ bằng cột chống, cáp kéo. Những vật gia cường này được ngụy trang khéo cho phù hợp với cảnh quan môi trường tự nhiên.

Cây bị bọ cánh cứng (xén tóc, mọt, vòi voi…) gây hại, được dùng các chế phẩm hoá học bảo vệ thực vật (bao gồm thuốc trừ, thuốc bảo vệ và thuốc điều trị…) phòng trừ sâu rừng hại cây.

Dự án còn đầu tư xây dựng 1 vườn ươm giống cây xích tùng, diện tích 2ha, có nhà lưới rộng 300m2 (khung thép, hệ thống tưới nước tự động). Khu ươm cây rộng 2.000m2, khu dưỡng cây rộng 17.700m2. Vườn ươm cổng cao, rào kín, địa điểm khoảnh 9 tiểu khu 36, cạnh trạm Bảo vệ rừng số 1, gần khu vực Thiền viện Trúc Lâm, nơi đất đai bằng phẳng, tốt tươi, có các đặc điểm tự nhiên phù hợp với điều kiện sinh trưởng của cây xích tùng, lại thuận lợi cho việc bảo vệ và chăm sóc cây con. Dự kiến vườn sẽ ươm 300 cây, được nhân giống từ hạt. Cây nuôi dưỡng trong vườn 5 năm, phát triển tốt mới đánh ra trồng.

yen tu

Dự án có sưu tầm, tái sinh cây tự nhiên trong các cánh rừng lân cận. Dự kiến sưu tầm, thu gom, nuôi dưỡng khoảng từ 50-60 cây mọc hoang dã đưa về vườn ươm để chăm sóc. Cây lên tươi tốt mới đánh ra trồng. Cách trồng trọt thận trọng và chi tiết tới từng việc to nhỏ. Như đào đánh cây, vận chuyển cây, cuốc hố, trộn đất và phân, lấp đất, đóng cọc tre chèn trống để giữ cho cây khỏi bị nghiêng ngả, đổ gẫy, rào dậu che chắn bảo vệ. Một chế độ chăm bón công phu, như chăm trẻ nhỏ.

Quá trình trồng cũng tiến hành thận trọng, có trồng thí điểm và trồng từng cây một. Cây sống, sinh trưởng tốt mới trồng cây khác, không trồng đại trà. Nếu có dấu hiệu xấu, cây chết, hoặc phát triển kém, ngừng ngay để kiểm tra lại thổ nhưỡng, tiểu vùng khí hậu, thậm chí cả canh giờ di thực.

Khu vực chăm sóc, phụng dưỡng xích tùng cổ, được xác định các trọng điểm gồm: Đường từ chùa Bảo Sái đi chùa Vân Tiêu; từ chùa Vân Tiêu đi chùa Hoa Yên; đường từ chùa Hoa Yên đi thác Ngự Dội; từ chùa Hoa Yên đi ga 3; từ am Diêm đi am Hoa, Bãi Tùng, am Thuốc; đường từ chùa Hoa Yên đi vườn Tháp Tổ; từ vườn Tháp Tổ đi vườn Hòn Ngọc; từ chùa vườn Hòn Ngọc đi am Lò Rèn, từ gầm cáp treo ga 1 đi ga 2. Các khu vực mật độ cây tập trung ở khuôn viên vườn Tháp Tổ, khuôn viên chùa Hoa Yên, khuôn viên chùa Giải Oan, khu vực Đèo Gió, khu trung tâm.

Khu vực trồng mới xích tùng, dựa vào tài liệu khảo cổ, truyền thuyết và phương pháp nội suy, đặt ra giả thuyết về sự phân bố cây xích tùng trong xây dựng chùa tháp, lăng tự thủy tổ thiền phái Trúc Lâm (có tranh thủ ý kiến của các nhà sư trụ trì các thời kỳ). Từ đó xác định số lượng cây, khu vực trồng tập trung và trồng phân tán. Năm đầu trồng phục hồi ngay 50 cây xích tùng bị gẫy đổ, sâu bệnh chết trong vài năm gần đây thực địa đã rõ. Bao gồm: Đường Tùng, am Diêm đi am Hoa, bãi Tùng, am Thuốc (5 cây); đoạn đường chùa vườn Hòn Ngọc đi am Lò Rèn (9 cây); Đoạn ga 3 đi am Diêm (3 cây); chùa Hoa Yên đi thác Ngự Dội (3 cây); chùa Vân Tiêu đi chùa Hoa Yên (7 cây); chùa vườn Hòn Ngọc đi am Lò Rèn (7 cây) ; đoạn chùa Hoa Yên đi thác Ngự Dội (3 cây); vườn Tháp Tổ đi vườn Hòn Ngọc (3 cây); Khu vực am Hoa, Bãi Tùng, am Thuốc (10 cây).

Dự án với số vốn đầu tư: 27.164.056.000 đồng.

Dự án đầu tư chăm sóc, bảo tồn các loài cây xích tùng cổ tại Rừng quốc gia Yên Tử đã có. Nay chưa ai bảo là nhanh hay chậm. Du khách vãn cảnh, lễ chùa đầu xuân Bính Thân gặp các “cụ” thần mộc xích tùng 700 tuổi đổ bệnh, phàm là người Việt đều lo lắng đến sự an nguy của các “cụ”. Ông Vũ Hồng Thanh – Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh có ý kiến khẩn trương cứu các “cụ” Tùng cổ ở đất thiêng Yên Tử làm mát dạ người. Dự án này mà được quảng bá rộng, xã hội hóa, chắc chắn cũng sẽ thu hút được nhiều tấm lòng công đức, chung tay cứu 237 “cụ” xích tùng qua cơn “bĩ cực” để non thiêng Yên Tử được trường tồn mãi xanh tươi.

Vũ Phong Cầm
CÔNG TY DIỆT MỐI VIỆT NAM PEST CONTROL